آلودگی محیط زیست، دغدغه جدی هر شهروند کابل

از سال ها بدین سو آفتی بر جان محیط زیست افتاده و غروب های روز، کابل در ظلمت مطلق فرو می رود، آسمانش تیره و تار می گردد و ابری ظلمانی ضخیم شهر را می پوشاند. گویا قلب خورشید از این همه خشونت و بی توجهی شهروندان، مکدر شده و رخ نشان نمی دهد. لایه ای ضخیم از گرد و غبار برخواسته از تراکم جمعیت و افزایش وسایط کهنه و فرسوده، انسان را بیاد برهوت برزخ می اندازد. شاید به این دلیل که هنوز نوع و سبک زندگی بحالت اولیه ی خود باقی است، از آن فاصله نگرفته ایم و هنوز تا نهادینه شدن فرهنگ شهر نشینی و تمایل به حفاظت از محیط زیست فاصله ای بسیار داریم.
جبر معیشت، آنهم از نوعی بدوی و سنتی سبب شده تا درخت محیط زیست را مسموم و برگ ریزان کنیم. سنت و بدویت، چنان ریشه ای در زمین معیشت دوانیده که خاک طبیعت را بی معیشت و نهال مدنیت را دچار آفت نموده است. با گذر ایام و سازکارهای محیطی هم نه تنها در حل این معضل فتح باب نشده که روز به روز بر شدت این معضل و گستردگی دامنه ای این آفت عظیم افزوده است.
اجبار معیشت آنهم به سبک سنتی و قدیمی زمینه های قلع و قمع درختان و فضای سبز را فراهم کرده است. به گونه ای که چوب در استفاده روزانه بیشترینه شهروندان کابل بیشترین کار برد را دارد. از صادرات، سوخت و ساخت و سازهای خانه های چوبی گرفته تا گرم کردن خانه ها توسط بخاری های چوبی و دم کردن چای در سماور های خانگی و... که بالاخره اول درختی باشد تا او را قطع و به استفاده بگیرند که علاوه بر قلع و قمع آن و از بین بردن فضای سبز، دود صادره از سوخت و سوز، فضای شهر را نامرغوب و آفت های نهفته در دود ناشی از چوب در فضای شهر ساری می گردد.
از طرف دیگر، کافی است گذر تان به محلات و کوچه های شهر بیفتد و آنگاه خواهی دید که بوی متعفن فاضلاب ها و ... اهالی، به عابران امان نفس کشیدن نمی دهد و بر دماغِ شهروندان، چنگ تیز می زنند. تشناب های که چاه ندارند و به کوچه سر می کشند و از طرفی هم بعید نیست که چاه های آب هم از این وضعیت نم کشیده و طعم آب را بی گوار و سلامت محیط زیست را بی سلامت کرده باشند.
باز سازی شهری هم که بی ساز شده است، سرک ها اکثرا خامه و قورتک قورتک که با عبور هر واسطه ای فوج فوج گرد و خاک آلوده به رقص میایند. غروب های روز، آسمان کابل از خجالت خودش را در پس گرد و خاک پنهان می کند که با چشم غیر مسلح دیدارش نصیب شهروندان نمی شود و از آسمان این برزخ شهرِ نفرین شده، خاک می بارد و داکتران بینی و گلو را بزحمت انداخته است.
زباله های شهر هم در کوچه و پس کوچه های شهر سر پای عابران، کارگران و اطفال به این سو و آن سو پرسه می زنند و بچه های کوچه با زباله های ریخته شده فوتبال بازی می کنند و کسانی، تا بناگوش غرق در زباله با لباس های چرکین وخورجین های متعفن شان در بین زباله ها از پس چیزی می گردند. و جویچه های دم کرده ای متعفن و بوی ناک بر شدت این آلودگی محیطی افزوده و سلامت محیطی را به گونه مستقیم نشانه رفته است.
واردات و استفاده از وسایط نقلیه ی از رده خارج و از کار افتاده، علاوه بر قور قورِ گوش آزار و اَبر آرن های رنگارنگ که تُن صدایشان سرک ها را به لرزه می آورند، با ایجاد آلودگی شدید صوتی مغز شهروندان را به سوت کشیدن می آورند؛ از دیگر عواملی اند که سلامت محیطی را به بند کشیده است.
به نظر می رسد که زمین خواران، هیچ زمینی را برای ساحه سبز هم باقی نگذاشته اند تا شهریان بتوانند به آنجا رفته و اندکی از آلودگی های زیست محیطی بگریزند، حتی تپه ها و اطراف کوههای شهر، هم به زنجیر تملک زمین خواران، گره خورده است و آبادی های بی رویه شهری در جریان است و جائی برای نفس کشیدن هم به نظر نمی رسد.
پس با این حال چه کنیم؟ اکنون که مرگ قریب الوقوع محیط زیست سالم قابل پیش بینی و در راه است، همه با تبر مهیبِ معیشت بجان محیط زیست افتاده اند، ظاهرا هیچ کس خیال ندارد که ما در ابر شهری زیست داریم که بیش از ظرفیت خویش به جمعیت آواره پناه داده که بیش از نیم شان زیر خط فقر زندگی می کنند. شهریانِ با فرهنگ ِشهری در درون بافت شهریِ شهر نشینانی روستا زده هضم شده اند .به نظر می رسد اگر به زودی فکری به حال سلامت محیطی نشود، محیط زیست کابل به پایان تاریخش نزدیک شده است. غروب های روز سقف تاریکی سایه بان شهر می شود و آدمی را بیاد سقف مخوفِ خانه قبر می اندازد که توان نفس کشیدن را از شهروندانش می گیرد و کمتر جرأت میکند که راحت و آسان نفس بکشد.
به امید روزی که نسل های بعد و فرزندان ما، بتوانند نفس های خود را آرام و بی دغدغه از محیط زیست سالم و سرشار از طراوت بستانند.

دعوت حق

باز امشب حق صدایت کرده است

وارد مهمان سرایت کرده است

با همه نقصی که در من بوده است

باز هم او دعوتم بنموده است

میهمانی شد شروع ای عاشقان

نور حق کرده طلوع ای عاشقان

باز مولا سفره داری می کند

دعوت از عبد فراری می کند

دوستان آیید تا نجوا کنیم

محفل عشاق را بر پا کنیم

نیمه شب ها ناله و آوا کنیم

شاید آن گم گشته را پیدا کنیم

بسته ام من با دلم عهدی دگر

تا ببینم چهره مهدی دگر

السلام ای میهمانی خدا

ماه خوب آسمانی خدا

السلام ای روزه داران السلام

عاشقان مخلص ماه صیام

السلام ای ناله های نیمه شب

حال پر سوز و دعای نیمه شب

السلام ای ذکر پر سوز سحر

ای مناجات دل افروز سحر

السلام ای روزهای بی گناه

السلام ای شور اشک و سوز و آه

السلام ای روزه دار بی قرین

السلام ای دلبر صحرا نشین

یک شبی افطار مهمانم نما

تو خودت قاری قرآنم نما

ترنم عشق:

خدای من !! دوباره ماه رمضان شد ، دوباره ماه ضیافتت شد ، خدایا هر کی میخواد مهمانی برود لباس تمیز می پوشه با لباس کثیف و بدبو کسی مهمانی نمیرود حالا این را میخوام بگم من که امدم مهمانی تو امدم لباس گناه رو از تنم بیرون کنی عوضش لباس تقوی به تنم کنی .

آی صاحب خانه فکری این گدای هر ساله ات رو داشته باش.

امسال  کاری کن دیگه دل مان در خانه  تو باشه کاری که به کمال انقطاع … نزدیک بشویم . 

عبدلطیف نوروزی

رابطه دين و دموکراسي

مقدمه

سخن گفتن از رابطه دين و دموکراسي امري حساس، دشوار و داراي اهميت زيادي است. زيرا علي رغم آنکه تمهيدات و زمينه‌هاي مناسب و مستعدي براي ظهور و شکل گيري اين نوع نظام سياسي در متن آموزه‌هاي ديني قابل شناسايي بوده، به اين پرسش که آيا دين با دموکراسي سازگاري دارد ياخير، پاسخ در خورداده نشده است. اين مسأله زماني اهميت بيشتري مي‌يابد که بدانيم جامعه سياسي افغانستان درحال حاضر دوران استبداد را که درآن گروه خاصي با برداشت سطحي و تحجرگرايانه ازاسلام اقتدارگرايي، پنداشتن مردم به عنوان رعايا و بالاخره حذف ديگران از صحنه رقابت و سياست را وجهه همت خود ساخته بودند، پشت سر گذاشت است. نظام سياسي موجود(جمهوري اسلامي افغانستان) مدعي فرهنگ نقد پذيري و تحمل مخالف، رهايي مردم از بندهاي خودکامگي و استبداد، آزادي و برابري انسان ها، مردم سالاري، نظام دموکراتيک، ارج نهادن به نقش مردم در تنظيم و ساماندهي مناسبات زندگي اجتماعي- سياسي و فراهم داشتن تمهيدات لازم براي مشارکت همگاني در عرصه تعيين سرنوشت جامعه است. بنابراين، ضرورت ايجاب مي‌نمايد تا آن دسته از عناصر ديني که بسترهاي نظري پديده دموکراسي را شکل داده و مباني ديني ادعاي فوق را تبيين و توجيه سازد مورد کندوکاو قرار دهيم.درباره سازگاري دين با دموکراسي تا کنون ديدگاههاي متفاوتي ارائه شده است. برخي جمع ميان آن دو را از سنخ جمع ميان ضدين مي‌دانند.^[1] در مقابل، گروهي ديگر موضوع دين را غيراز موضوع دموکراسي دانسته و همواره بر اين نکته تأکيد دارند که بدليل عدم احراز وحدت موضوع به عنوان يکي از شرايط تناقض، مي‌توان از امکان سازگاري ميان دين و دموکراسي سخن گفت.^[2]

ماهيت دين و دموکراسي

اگر بخواهيم ميان دين و دموکراسي هرگونه نسبتي(مثبت يا منفي) برقرارنمائيم، بايد مقصود خود از دين و دموکراسي را کاملا روشن سازيم؛ زيرا دين و دموکراسي با قرائت هاي مختلفي همراه بوده است که تنها براساس پاره اي از برداشتها، مي‌توان از امکان سازش ميان آن دو سخن گفت.

الف) دموکراسي: در تعريف دموکراسي، روي يک تعريف جامع و مشترکي توافق نظر وجود ندارد. هريک از پژوهشگران دموکراسي را از منظر خاصي معني کرده اند. برخي از تعاريف، عمدتا بر «روشي» بودن دموکراسي تأکيد ورزيده و دسته اي ديگر آن را به عنوان «ارزش» مد نظرقرارداده است. گذشته از آن، برخي از دانشمندان، تعريف حداقلي از دموکراسي ارائه داده و آن را به مثابه نظامي که درآن حق گزينش رهبران سياسي براي مردم محفوظ است، تلقي کرده اند. عده اي هم در حوزه گسترده تر، دموکراسي را به معناي مشارکت کامل و مستقيم همه اعضاي جامعه در تنظيم و ساماندهي زندگي اجتماعي و امور سياسي در نظر گرفته اند. در هر حال، آنچه در اين پژوهش اهميت دارد، تعريف ذيل مي‌باشد:

« دموکراسي حکومت جمعي اي است که در آن، از بسياري لحاظ، اعضاي اجتماع، به طور مستقيم يا غير مستقيم، در گرفتن تصميمهايي که به آنها مربوط مي‌شود، شرکت دارند يا مي‌توانند شرکت داشته باشند.»^[3]

طبق اين تعريف، دموکراسي بيشتر به مثابه روشي براي ايجاد حکومت کارآمد و مسؤول اهميت دارد(دموکراسي نمايندگي) تا سپردن حکومت به توده اي مردم(دموکراسي مستقيم).

ب) دين: تعريف هاي ارائه شده از دين نيز فوق العاده فراوان است. برخي دين را شيوه و روش زندگي معنا کرده اند، که طبق اين تعريف انسان کافر هم براي خودش ديني دارد. گروهي ديگر دين را تا حدي که تعليمات آن علي الاصول براي حيات اخروي جهت گيري شده و حداکثر دخالت دين دراموردنيوي از اين جهت که به زندگي اخروي بهتر کمک مي‌کند بوده است، پائين آورده اند.^[4]

مقصود ما ازدين آن چيزي است که براساس تعريف ذيل بدست مي‌آيد:

 « دين، مجموعه اي از احکام، عقايد و ارزشهايي است که از جانب خداوند، به منظور هدايت بشر و تأمين سعادت دنيا و آخرت او، بر پيامبر اسلام(ص) نازل شده است.»

مطابق اين تعريف، اسلام ديني خردگرا، جامع و جامعه گراست که آموزه‌ها و تعاليم آن افزون بر روابط فردي و آن جهاني، بر مناسبات اجتماعي و زندگي اين جهاني مردم نيز حاکم بوده و تمهيدات نظري مناسب را براي شکل گيري و ظهور نظام هاي مردم گرا و دموکراتيک فراهم آورده است.

با عنايت به تعاريف برشمرده براي دين و دموکراسي، اکنون سخن اين است که چه راهکارهايي مي‌توان براي اثبات سازگاري ميان آن دو، ارائه نمود؟ در اين خصوص راهکارهايي متعددي از سوي کساني که در صدد جمع ميان دين و دموکراسي برآمده ارائه شده که مهمترين آنها به قرار زيراست.

الف) گفتمان: در اين شيوه، «اسلام» و «ليبراليسم» به عنوان دو گفتمان تلقي مي‌شوند که بررسي موضوع دموکراسي در درون هرکدام نتايج متفاوتي به بار مي‌آورد. بنابراين، دموکراسي در گفتمان ليبراليسم که مبتني بر مباني اومانيستي است، نمي تواند با دين سازگاري داشته باشد. اما دموکراسي در گفتمان اسلام به هيچ وجه مخالف اسلام نبوده و با ترميم هايي مي‌تواند با اسلام رابطه برقرار نمايد.

ب) ظرفيت سنجي مفاهيم ديني: برخي از پژوهش گران غربي ضمن طرح موضوع «نسبت اسلام و پديده‌هاي جديد»، بر قابليت و توانمندي آموزه‌هاي ديني براي انطباق و سازگار نمودن خود با پديده‌ها و شرايط جديد زندگي بشر تأکيد نموده و بر اين نکته اذعان مي‌کنند که با توجه به مايه‌هاي قوي دموکراتيک در درون فرهنگ اسلام، قدرت انطباق و سازگاري آن با پديده‌هاي جديد در سطح قابل توجهي قرار دارد^[5].

ج) تفکيک قالب از محتوا: غالب دانشمندان، دموکراسي را به عنوان روش، قالب و ساختار در نظر مي‌گيرند. بنابراين تعارض ميان دين و دموکراسي در جايي متصور است که موضوع آن دو يکي باشد. از آنجا که موضوع دين، روح و محتواي حکومت بوده و دموکراسي از ساختار، قالب، نهادهاي حکومت و نحوه توزيع قدرت حکايت دارد، يکي از شرايط تناقض که وحدت موضوع باشد لحاظ نشده است و لذا مي‌توان گفت که اساسا ميان دين و دموکراسي تعارضي پيش نمي آيد.

به طور خلاصه سخن گفتن از رابطه دين و دموکراسي و امکان سازش ميان آن دو، بر اثبات دو مسأله زيرمبتني است.

 نخست آنکه دين و دموکراسي داراي معناي واحد و فراگير نبوده، بلکه برداشت‌هاي مختلفي از آن دو ارائه شده است. به همين دليل مي‌توان براساس برخي از قرائت ها ميان آن دو رابطه اي برقرار نمود. براي مثال دموکراسي به معناي حداکثري(دموکراسي مشارکتي/ مستقيم) افزون بر اينکه در جوامع مدرن و پيچيده امروزي امکان اجرايي ندارد، نمي تواند با قرائت سلفي گري، سطحي و تحجرگرايانه از اسلام و هم چنين برداشتي که دين را فاقد نظامات اجتماعي معرفي مي‌کنند، نسبتي برقرار نمايد. در مقابل دموکراسي به مفهوم نمايندگي - براساس نظريه نخبه گرايانه دموکراتيک ماکس وبر- نيز صرفا با برداشت تجددگرايانه که اسلام را ديني خردگرا، جامع و جامعه گرا معرفي مي‌کند، مي‌تواند سازگاري داشته باشد.

دومين مسأله اي که رابطه ميان دين و دموکراسي بر منقح سازي آن استوار است، تلقي دموکراسي به عنوان «روش» و نه «ارزش» است. بنابراين، مباحث اصلي نوشتار حاضر حول محور اثبات دموکراسي نمايندگي به عنوان بهترين روش براي ايجاد حکومت کارآمد و اشتمال دين بر گزاره‌ها و آموزه‌هايي که از دل آنها مي‌توان نوعي نظام هاي سياسي دموکراتيک و مردم گرا استخراج کرد، سامان يافته است.

1- دموکراسي نمايندگي: اگرچه شيوه دموکراسي مستقيم دريونان باستان وجود داشته است اما بزرگترين انديشمندان يونان باستان، يعني افلاطون و ارسطو که انديشه‌هايشان بيش ازدو هزارسال بر متفکران بسياري درسراسرجهان تأثير داشته است، مخالف حکومت توده مردم و طرفدار حکومت نخبگان سياسي بوده اند. آنان به برابري همه مردم باور نداشتند و بر آن بودند که از آغاز بعضي براي فرمانروايي و ديگران براي فرمانبري زاده شده اند. افزون بر اين دو انديشمند، اکثريت نظريه پردازان نظير پارتو، موسکا، ماکس وبر و بسياري ديگر همانند افلاطون و ارسطو توده مردم را شايسته حکومت ندانسته و اقليتي برخوردار از مهارت و تخصص يا نخبگان سياسي را سزاوار فرمانروايي مي‌دانند.^[6]

ماکس وبر، برآن است که دموکراسي مشارکتي در جوامع بزرگ ناممکن است؛ زيرا گردهمايي ميليونها نفر به طور مستقيم براي گرفتن تصميم هاي سياسي امکان پذير نيست و ديگر اينکه اداره جامعه بزرگ و پيچيده نيازمند تخصص و دانش است^[7] و عامه مردم از دانش و توانمندي لازم بي بهره اند.

براي ماکس وبر، ارزش دموکراسي نمايندگي در آن است که اولا انتخاب رهبران سياسي کارآمد را ممکن مي‌سازد و ثانيا امکان آموزش اين رهبران انتخابي را فراهم مي‌سازد. بنابراين نظريه دموکراسي وبر يک نظريه نخبه گرايانه دموکراتيک است و حکومت نخبگان را اجتناب ناپذير مي‌داند.^[8] از ديدگاه او انتخاب کنندگان عموما قادر به تشخيص خط مشي هاي مختلف نيستند و فقط مي‌توانند از ميان رهبران ممکن، دست به نوعي انتخاب بزنند.^[9]

ژوزف شومپيتراز چهره‌هاي مهمي که نظريه وبر در مورد دموکراسي را عمومي نمود، مي‌گويد كه دموکراسي به معناي حکومت مردم نيست و نبايد باشد؛ دموکراسي بيشتر شيوه اي براي رسيدن به مقام تصميم گيري هاي سياسي به وسيله مبارزه رقابتي براي کسب آراي مردم است.^[10]

ژان ژاک روسو متفکر قرن هجدهم، که گرايش فراواني به اجراي دموکراسي مستقيم داشت و آن را خالص ترين طرز تجلي اراده عام مي‌دانست به موانعي اجراي آن وقوف کامل داشت به طوري که در نظريه «قرارداد اجتماعي» خود مصّرحا گفته است که براي اجراي قانون بايد صاحب منصبان عالي مقام اقدام کنند نه مردم کوچه و بازار.^[11]

در هرحال مي‌توان گفت که يگانه شکل دموکراسي سياسي موجود در جامعه امروزي، همانگونه که ماکس وبرو بسياري از متفکران گفته اند، دموکراسي نمايندگي است که در مفهوم محدود مشارکت مردم در انتخاب زمامداران تجلي پيدا مي‌کند.^[12] چنانکه پيداست اين نوع از دموکراسي مي‌تواند با دين نسبتي بر قرار نمايد.

2- دين: سازگاري و ناسازگاري دين و دموکراسي بستگي تام دارد به اينکه دين، دنيا و آخرت را دو بخش ازحيات انسان درنظر گيرد و از رابطه عميق ميان سياست و ديانت سخن رانده باشد؛ زيرا «دين درون گرا، فاقد نظامات اجتماعي‌‌‌[و آموزه‌هايي که بتوانند به عنوان بستر هاي ممهد پديده دموکراسي نقش ايفا کنند]، نمي تواند نسبتي(مثبت يا منفي) با دموکراسي داشته باشد»^[13].

خداوند در قرآن مي فرمايد: لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الکتاب و الميزان ليقوم الناس بالقسط و انزلنا الحديد، فيه بأس شديد و منافع للناس...(حديد 57/25)

مي‌توان گفت که مهمترين رسالت انبيا تنظيم صحيح و منطقي روابط و مناسبات اجتماعي برمحور قسط و عدل ارزيابي شده است. به همين دليل، اصلي‌ترين هدف انبيا و نزول کتابهاي آسماني، بويژه جهت گيري قرآن کريم تنظيم روابط انسان با انسانهاي ديگر و با طبيعت و ساماندهي زندگي دنيوي آنان برمحور صحيح و عادلانه‌ و مبارزه با روابط ناصحيح و ظالمانه بوده است. بنابراين «اسلام ديني خردگرا، جامع و جامعه گراست که در چارچوب گزاره‌ها و آموزهاي آن مي‌توان نوعي نظامات اجتماعي دموکراتيک طراحي و ارائه کرد».^[14]

در منابع ديني ما در ذيل عناوين متنوعي به لزوم اهتمام مسلمين به مسائل اجتماعي و مسؤوليت آنان در باره حاکميت اسلامي و لزوم بهره مندي حکومت از آرا و نظريات آنها اشاره شده است.^[15] مهمترين محورها و عناويني که به صورت مبسوط درفرهنگ ديني مورد بحث قرار گرفته و در بحث حاضر مي‌تواند بستر نظري پديده دموکراسي به مفهوم مشارکت فعال مردم در انتخاب زمامداران را شکل داده و مباني ديني آن را توجيه و تبيين نمايد، عبارتند از: بحث مساوات و برابري(عدل)، مبحث النصيحة للائمة المسلمين، نظارت بر حکومت اسلامي، شورا، امر به معروف، تعاون، بيعت، رضايت عمومي و...^[16]

شورا و مشورت، يکي از آموزه‌هاي ديني است که فرهنگ اسلامي بر آن اهتمام ورزيده است. مشورت به مفهوم تبادل آرا و افکار به منظور دست يابي به رأي صواب يا صواب تر، يکي از وظايف حکومت اسلامي و کارگزاران نظام ديني است. بدون ترديد عينيت و تحقق چنين آموزه اي با مبحث دموکراسي نمايندگي رابطه عميقي خواهد داشت.^[17]

هم چنين مبحث نصيحت و نظارت خود جلوه‌هايي از مشارکت سياسي و بيانگر اين گمانه است که در فرهنگ اسلامي نه تنها موانعي بر سر راه مشارکت فعال افراد درعرصه سياست و تعيين سرنوشت جامعه به چشم نمي خورد بلکه به لحاظ نظري نيز تمهيدات و زمينه‌هاي لازم براي اين امر در دل آموزه‌ها و تعاليم ديني تعبيه شده است.^[18]

برخي از پژوهشگران غربي، نظير جان اسپوزيتو و جان تاول نيز در باب مناسبات اسلام و دموکراسي، در مقاله اي ضمن طرح اين پرسش که «آيا دموکراسي با تجديد حيات اسلام سازگار است يا خير؟»، اظهار مي‌دارند که اين امر در شبکه مفاهيم ديني و متناسب با زبان و محتواي دين قابل بازسازي است.^[19]

تحليل و جمع بندي

همان گونه که پيشتر گفته شد برخي دانشمندان دموکراسي را به معناي نظام سياسي مي‌دانند که مردم در آن سالار هستند و در رأس حکومت جاي دارند. خواست آنها ملاک مشروعيت نظام و قوانين مصوب آن است. از ديد اينان، دموکراسي هرگونه محدوديت در حکومت و دخالت در آن را به خواست انسان منحصر مي‌کند و از پذيرش هرگونه دخالت غير انسان در سرنوشت وي ابا دارد.

دموکراسي بدين معني تعارض کامل با دين دارد و جمع ميان آندو در حقيقت جمع ميان ضدين است چرا که اسلام منبع مشروعيت نظام سياسي را فقط خداوند مي‌داند. مشروعيت در اسلام امر واقعي و حقاني است و حقايق با خواست هاي مردم متحول نمي شوند و لذا کساني حق حکومت دارند که به صورت مستقيم يا غير مستقيم از طرف خداوند مأذون باشند.

چنانکه قبلا نيز ياد کرديم، برداشت «ارزشي» از دموکراسي، در واقع همان تلقي کلاسيک است که در يونان باستان نيز وجود داشته است. دموکراسي به اين معنا به دلايل مختلف از جمله غير عملي بودن، تخصصي بودن سياست و حکومت که توده مردم از آن بيگانه هستند، کارنامه بدي که دموکراسي توده اي و کنترل نشده از خود به جا گذاشته و... طرفداران خود را از دست داده است. امروزه گرايش غالب در ميان متفکران، جانبداري از معناي دوم دموکراسي است.

دموکراسي درمعناي دوم به نظامي اطلاق مي‌گردد که در آن حقوق مردم محترم شمرده مي‌شود. نظامي است آزاد و ضد استبدادي، در آن مردم در گزينش برخي از مسؤولان و زمامداران نقش دارند، قانون مانع اعمال سلايق شخصي بوده و سرانجام نظامي در خدمت آحاد جامعه است. دموکراسي بدين معني نه تنها بر خلاف اسلام نيست، بلکه به راحتي از متن آن قابل استخراج است. در تلقي دوم، دموکراسي به مثابه «روشي» است که با انواع فرهنگ ها و نگرشها قابل جمع مي‌باشد.

ماهيت دموکراسي سياسي به عنوان مجموعه اي از شيوه‌ها و رويه‌ها، آن را قادر مي‌سازد که خود را با بسياري از نهادهاي سياسي و اجتماعي تطبيق دهد. آن طور که تجربه نشان داده است نظام دموکراسي با اشکال حکومت جمهوري، پادشاهي، نظام هاي دو حزبي و چند حزبي، دولت رفاه و با انواع مختلف اعتقادات مذهبي و غير مذهبي و... سازگار مي‌باشد^[20].

بنابراين موضوع دين غير از موضوع دموکراسي است. موضوع دين روح و محتواي حکومت و خط مشي آن است در حالي که دموکراسي از ساختارها و نهادهاي حکومت و نحوه توزيع قدرت حکايت مي‌کند و در واقع بحث از دموکراسي بحث از کارآمدي نظام سياسي است. بعد از آنکه در مبناي مشروعيت اتخاذ نظر مي‌شود، نوبت به اين بحث مي‌رسد که چگونه مي‌توانيم براساس اين مبنا يک نظام کارآمد بسازيم؟

اسلام به عنوان دين جاودان، جامع و جامعه نگر که هرگز با استبداد قابل جمع نيست، با برخي از قرائت هاي دموکراسي سازگاري دارد. در اسلام حقوق مردم به رسميت شناخته شده و بين مردم و کارگزاران نظام ديني حقوق متقابل برقرار است. مردم در گزينش زمامداران به طور مستقيم يا غير مستقيم و هم چنين نظارت برعملکرد آنها و... نقش اساسي ايفا مي‌کنند.

خلاصه آنکه دموکراسي تحت تأثير فرهنگ ها، آداب و رسوم قالب متناسب با آنها را پيدا مي‌کند. همچنانکه دموکراسي در ترکيبش با فرهنگ ليبرال، دموکراسي ليبرالي را تشکيل مي‌دهد و مي‌تواند با ترميم هايي، ساختار حکومت اسلامي را عملياتي کند. وقتي دموکراسي در قالب حکومت ديني قرار گيرد، تحت تأثير آن بازسازي مي‌شود و شکل متناسب با دين به خود مي‌گيرد. از نظر جامعه شناسي سياسي اين نوع نظام سياسي در جايي مي‌تواند به اجرا در آيد که اکثر جامعه مؤمن به دين باشند.

نتيجه

مباحث پژوهش حاضر بر محوريت پاسخ به اين پرسش که آيا دين با دموکراسي سازگاري دارد يا خير؟ سامان يافته است. در ابتدا مقصود خويش از دين و دموکراسي را روشن ساخته ايم. براساس دلايل مختلف دموکراسي تنها به مثابه روشي براي ايجاد حکومت کارآمد و مسؤول(دموکراسي نمايندگي) و نه سپردن حکومت به توده مردم، قابل اجراست.  هم چنين دين به معناي مجموعه اي از معارفي است که از رابطه عميق ميان سياست و ديانت، حکايت دارد. دين به اين معنا مشتمل بر آموزه‌ها و گزاره‌هايي است که تمهيدات لازم را براي پديده دموکراسي به مفهوم مشارکت فعال مردم در گزينش رهبران سياسي فراهم مي‌آورند.سرانجام براساس نظريه نخبه گرايانه دموکراتيک ماکس وبر که ديدگاه حداقل گرايي نسبت به دموکراسي ارائه کرد و حاکميت ويژگي هاي دموکراسي مستقيم در جوامع مدرن را رويايي بيش نمي دانست[21]، مي‌توان پذيرفت که دين نه تنها مخالفتي با دموکراسي ندارد بلکه دموکراسي با ترميم هايي(تعيين سرنوشت جامعه مطابق موازين اسلامي) مي‌تواند قالب براي حکومت ديني قرار گيرد، ساختار آن را عملياتي کند، بسترهاي نظري حضور مردم در انتخاب زمامداران و هم چنين نظارت بر عملکرد آنان را فراهم سازد. به طور خلاصه سازگاري دين با دموکراسي بيانگر اين نکته که مشروعيت ذاتي حاکميت در حکومت ديني، ناشي از اراده الهي بوده اما دولت ديني از لحاظ ساختاري و رفتاري، مردم گرا و متکي به مقبوليت مردمي است، خواهد بود.

 پي‌نوشت‌ها

باز هم با نام تو افسا نه اىانگيز شد

باز هم همراه بوى ميخ گلريز شد

باز هم در سينه ام عشق تو شور ك و محبو به ها

خاطراتم پر كشد با ياد تو در كوچه ها

باز هم وقتى نگاهت گيرد از من فاصله

ديده ام مى بارد اما نم نم و بى‌حوصله

باز قلب پنجره بر روى‌من وا مى شود

باز هم پروانه اى در باغ پيدا مى شود

باز هم لاى‌كتابم مى‌نهم يك شاخه ياس

مى‌كنم بهر پيامى قاصدك را التماس

باز هم در هر شفق دلتنگ و دلگير مى‌شوم

باز هم با ياد تو سر شار رويا مى‌شوم

معرفی «پشی» زیبا

 مقدمه:   ازآن جا که نام این وبلا گ «پشی » است وپشی درعین حال که اسم یکی ازگروهها وطوایف نژاد هزار ه درافغا نستان می باشد (دراین باره انشاالله در آینده خواهیم نوشت) منطقه‌ی که این قوم درآن ساکن است نیز به نام «پشی» یاد می شود؛ همچنین به احتمال زیاد بعضی ازباز دیدکنندگان محترم این وبلاگ اطلاعی از وضعیت جغرا فیایی ـ اجتماعی فر هنگی و ... آن سا حه ندارند ازاین رو تصمیم گرفتم که (به خواست خدا) به معرفی آن ( هر چند مختصر ) به خوآنند گان وباز دید کنند گآن مشتاق وعلا قمند به این نقطه از سر زمین افغا مستان بپردازیم . امید واریم این نوشتار مقدمه و آغاز ی با شد برای معر فی جامع وکا مل این خطه‌ی قهرمان پرور توسط افراد آگاه وبا ذوق واهل قلم . از نویسند گان وپژوهشگران ارجمند که دراین موضوع تحقیق کرده واطلاعاتی در اختیار دارند تقا ضا داریم که مارا در انجام این امر مهم یاری نموده وعیوب وکاستیها ی این مختصر ر با ارا ئه ی معلومات واظهار نظرها ونقادیی ها ی عالمآنه وسازنده یی خویش مر تفع سازند. هدف از معرفی آگاهی از اوضاع فرهنگی ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ اجتماعی جغرافیایی و ... یک منطقه ونیز شیوه زندگی مردمان آن صرف نظر از اینکه دانش ومعلومات مارا در باره یی آن نقطه ا ز کشور افزایش می دهد ممکن است در امر برنامه ریزی واقدامات عمرانی وانکشافی دولت برای آن ناحیه موثر واقع شود. براین اساس ما در انجام این کار دو هدف را مد نظر قرار داده ایم: 1. افزایش سطح آگاهی آندسته از جوانان دانشجو یان و افراد که ازقوم پشی اند اما بر اثر سا لها دوری از وطن و مهاجرت به کشور ها ی مختلف جهان اطلاعات کاملی از اوضاع وشرا یط جدید وسابقه‌ی فرهنگی وتاریخی ونیازها وتوانمندیهای آن سامان ندارند ولی علاقمند به سر نوشت قوم، وطن و زاد گاه آبا واجدادی خویش هستند ودوست دارند در فرایند توسعه وپیشرفت کشور ومنطقه سهیم باشند ونیز معرفی آن برای آن گروه ازمخا طبان وباز دید کنندگان محترم این وبلاگ که مایلند در این زمینه تحقیق کند و اطلاعاتی را بدست آورند. 2.شناخت وبازگویی گره ها، آسیب هایی اجتماعی، معضلات ونابسامانیهای فرهنگی وآموزشی، تنگنا ها ومشکلات اقتصادی ومعیشتی وبررسی مطالبات ونیازهای اصلی مردم ونیز معرفی فرصتها توانمندیها وسرمایه های موجود درآن خطه درابعاد گونا گون علمی فرهنگی اقتصادی و...وانعکاس آن به مسؤلان ودست اندر کاران مربوطه در دولت. در اینجا لازم می دانیم دوباره به این نکته اشاره کنیم که بدون شک دستیابی به اهداف فوق که یکی از آرزو وآر مانهای دیرینه‌ی ما ومردم ما به حساب می آید ومی توان آن را از اهداف بلند مدت به شمار آورد بدون مشارکت فعال وراهنمایی عالمان نخبگان دانشجویان وبزرگان قومی وملی که در این موضوع صاحب نظر واهل اطلاع اند میسر نخواهد شد. از این رومابه صراحت اعلام می کنیم که این کار تنها آغاز وشروع گام نهادن در مسیر طولانی وپر پیچ وخمی است که پیمودن آن بدون همیاری کمک وپیشنهاد ونقدهای راهکشا ودلسوزانه‌ای شما سروران وبزگواران ممکن نیست موقعیت جغرا فیا یی «پشی» (به فتح اول و کسر ثانی!) . منطقه‌ی به شکل تقریبا مثلث که در مجاورت ولسوالی جاغوری ( ازتوابع ولا یت غزنی) واقع شده وفاصله‌ی کوتاهی با ولا یت ارزگان دارد ودر تقسیمات اداری دولت، بخشی از آن جزء ولسوالی جاغوری وقسمت عمده ای آن جزء ولسوالی مالستان به شمار می آید «پشی» ناحیه ای کوهستانی با مناظر زیبا ودیدنی وخطه ای سر سبز ـ مخصو صا در ایام بهار وتا بستان ـ ودیار مرد مان نجیب، سختکوش، شجاع، صادق وصمیمی می باشد. این منطقه از شرق وشمال شرق به ولسوالی جاغوری واز غرب به منطقه ای شیر داغ واز شمال به میرادینه ( مر کز ولسوالی مالستان) وسبز دره وازجنوب به منطقه‌ای هیچه وزمین شیرداغ محدود است. «پشی» منا طق وقریه های مختلفی دارد که اطراف آن واطراف هر یک ازمنا طق را رشته کوههای نسبتا مر تفعی به شکل حصاری استوار احاطه کرده اند که این وضعیت دردوران بحرانی ونا امنی یک امتیاز بحساب می آید ومنطقه را برای مهاجمان تسخیر ناپذیرقرار می دهد وهر یک از کوهها درمیان مردم نام، مخصوص خود را دارد. آب وهوای این منطقه در فصل خزان وزمستان سرد وبرفی ودرفصل بهار معتدل وکوهستانی ودر فصل تابستان نسبتا گرم وخشک می باشد. برف های زمستان وباران های بهاری باعث خرمی وسر سبزی کوهها ودامنه ها وسرازیر شدن آب قنات وچشمه ها از دل کوه در نهر و جلگه هایی آب می گردد که آب شرب وزراعی مردم را تأمین می کند. بسیاری ازکوهها وتپه های این منطقه در اکثر فصول سال پوشیده ازسبزه، چمن، علف وگیاه است که منظره‌ی دل انگیزی را پدید می آورد. زمین های هموار ودامنه هایی تپه وکوه برای کاشت وبرداشت محصولات زراعی وباغی وساخت خانه های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد. مشاغل مهم مردم عبارتند از: کشاورزی، دام پروری، تجارت وبرخی شغل های مر تبط با اینها. ازمیان محصولات زراعی وباغی این منطقه می توان به محصولات ذیل اشاره کرد:گندم، جو، عدس، گردو، زرد آلو، سیب، سیب زمینی و... جمعیت چنانکه همه می دانیم افغانستان از زمان تجاوز ومداخله‌ی مستقیم نظامی وسیاسی امپرا طوری مضمحل شده‌ی! شوروی سابق سالهاست که دستخوش نا آرامی، جنگ، خشونت ودرگیری بوده وبا بحرانهای مزمن وفراگیر سیاسی اجتماعی واقتصادی روبرو می باشد ودرآن حکومت ودولت مقتدر ونیرومند که تمام بخش های کشور را تحت اختیار وکنترل خود داشته باشد ونهاد وسازمانهای دولتی مشغول انجام وظیفه وخدمت رسانی به مردم باشند وجودندارد. درنتیجه در افغانستان طی چند دهه‌ی اخیر دولت توفیق انجام آمارگیری ازجمعیت مردم را پیدا نکرده است! براین اساس فعلا آمار رسمی ودقیق ازنفوس مردم افغانستان دردست نیست. منطقه ما هم از این قاعده مستثنی نمی باشد! یعنی آمار رسمی ازتعداد جمعیت آن وجودندارد. با این وجود اما برخی افراد ومنا بع غیر رسمی مدعی آمار گیری وبدست آوردن تعداد نفوس ویا براورد وتخمین جمعیت آن شده ‍وآمار وارقام متعدد ومختلفی را ارائه داده اند. بالاترین آمارارائه شده ازطرف این افراد وگروهها 7000وکمترین آن 5000 خانوار است که به نظر می رسد با احتساب جمعیت مهاجر آن منطقه گزینه‌ی صحیح همان 7000 خانوار باشد. ادامه......

 بازیافت افسانهی ِ دوستیِ خاله خرسه

    روزی بود و روزگاری. مردی بود قوی هیکل که گویا در رشته پرورش اندام استاد بود. از آنجا که روزگار چه ها که نمیکند، قرعهی فالِ ِ کار در باغ وحش شهر را به نام او زدند. او ابتدا از خدمت به حیوانات دلگیر بود. اما از آنجا که درب باشگاه از سوی مراجع ذی ربط به علت تخلفات غیرِقابل ذکر، تخته شده بود، او ناگزیر شد برای آن که درآمدی داشته باشد و شرمنده عیالش نشود؛ خدمت رسانی به موجودات جاندار خداوند را قبول کند.

     از آنجا که او جثهی قوی داشت، رتق و فتق امور حیوانات قوی هیکل را به او سپردند. او مدتی با فیل و شیر و زرافه و گاومیش و خرس و... دمساز بود و برای آنان غذا میبرد و آب میگذاشت و  استراحتگاهشان را جارو میکرد و به آنان سرویس حمام میداد و تیمارداری میکرد و ... اما آن زبان بستهها از آنجا که حیوان بودند و معرفت چندانی نداشتند، هی غُر میزدند که کیفیت غذایمان اصلا خوب نیست، غذاهای مانده به ما میدهند و از دِسر و نوشیدنی سرد و گرم هم که خبری نیست. در این میان مرد غُر و لندها را میشنید و به بالاتر از خودش منتقل میکرد اما تاثیری برجای نمی گذاشت.

     در این میان خرس قوی جثهی قهوهیی رنگی بود که گویا با دیگر حیوانات فرق داشت. او  خرس قانع و شکرگزار بود و اهل گِله و شکایت هم نبود. تازه بعضی وقتها به حیوانات گوشتخوار می توپید که گوشت کیلوی خداتومن مگه علف خرسه که توقع دارید روزی پنج وعده به شما بدهند؟ مگر مدیریت باغ وحش از فروش بلیط چقدر درآمد کسب میکند که روزی چند گاو بیگناه و اهلی را برای شما وحشیهای از خدا بیخبر زمین بزند. خرس قهوهیی که ماده بود و به نظر میرسید که از سن زاد و لد هم بازنشسته شده باشد، با این خوشمزهگیها و قضاوتهای پاچهخوارانهاش دل مرد را بدست آورد. ورزشکار دیروز و باغ وحشدار امروز ما بدون هیچگونه هراسی وارد قفس او میشد و زمانی که گونی علف را جلوی او خالی میکرد و خرس مشغول خوردن میشد، کنارش مینشست و هرچه خرس تعارف میکرد که  بفرما یه لقمه علف بزن تا روشن بشی، او قبول نمیکرد و میگفت شما نوش جان کنید، من همین الان صرف کردم! خرس میخورد و حرف میزد اما مرد نمیخورد و حرف میزد.

    خرس برای مرد از زمانی که در جنگل بود حرف میزد، از جوانیهایش صحبت میکرد که سر پرشوری داشت، از جوانمردیهایش میگفت، از مهمان نوازیهایش اغراق میکرد، از وقتی صحبت میکرد که خرس خوش قد و بالایی خاطرخواهش شده بود و باقی ماجرا...مرد هم برایش خالی میبست که زمانی که جوان بود برای مسابقات بینالمللی به چین رفته بود و مدال طلا گرفته بود و همانجا هم یک دختر چینی خاطرخواهش شده بود و باقی ماجرا... خرس از تولههایش حرف میزد و میگفت که در تربیت آنها سنگ تمام گذاشته و از نظر تغذیه هم چیزی برای آنها کم نگذاشته. بیش از همه از تولهی مشکیاش که از شوهر پنجم خدابیامرزش بود یاد میکرد که بر اثر بیماری آنفولانزای خرسی جان خود را از دست داده بود. آن گاه گوشهی چشمانش خیس میشد و سپس با پشت دست پشمالویش اشکش را پاک میکرد و بعد به مرد نگاه میکرد و میدید که مرد هم اشکش درآمده است، آن گاه با پشت دست پشمالوی دیگرش اشک چشم مرد را پاک میکرد.  

باری، مرد و خرس قهوهایی که مرد به او خاله خرسه میگفت بد جوری چیک تو چیک شده بودند. علاقه و عشق طرفینی باعث شده بود که تا مرد پهلوی خرس نمی نشست، او لب به غذا نمی زد و از آن طرف همین که غروب ساعت کاری مرد تمام می شد، بلافاصله خودش را به قفس خرس میرساند و شروع میکردند به گپ زدن و خالی بستن. خرس با پهلو دراز میکشید و گونی علف را بالش میکرد و زیر سرش میگذاشت و مرد هم سرش را گاهی روی ران و گاهی روی شکم خرس میگذاشت و دراز میکشید و به حرفهای خرس با دقت گوش میداد، گاهی میخندید و گاهی میگریست تا اینکه بالاخره خوابش میبرد. همین که مرد خوابش میبرد، خرس به آرامی بلند میشد و سر مرد را در دست میگرفت و روی دامن خود میگذاشت و به مرد زیرزبانی میگفت که « این دامن پاک است چرا که در زندگی دامنم را به گناه نیالودهام». مرد خروپف میکرد و خرس به چهرهی او خیره میماند،گاهی سرش را نوازش میکرد، گاهی به موهایش حالت میداد، گاهی با سبیل مرد بازی میکرد، و گاهی هم چند موی بدن خودش را میکند و آن را به هم میتاباند و از باب مزاح سر آن را میکرد توی بینی مرد و مرد تکانی میخورد و خیال میکرد مگس داخل بینیاش رفته است. مرد دستی به بینیاش میکشید و خرس از این شوخی بامزه قاه قاه میخندید. اما در آخر کار از این شوخی عذاب وجدان میگرفت و با لوچههای آویزانش چند بوسه آب دار بر صورت مرد می گذاشت به گونهای که تا به حال حتی توله مشکیاش را آن طور نبوسیده بود.

      روزی همین ماجرا از ابتدا تا اینجایی که گفتیم اتفاق افتاد. خرس بعد از چند بوسه، پاها و باسنش کرخ  و بی حس شد و هر چه منتظر ماند تا مرد بیدار شود، او بیدار نشد. خاله خرسه دلش نیامد که او را از خواب نازش بیدار کند، چرا که از صبح علیالطلوع برای لقمه نانی به حیوانات پرخور و پرتوقع باغوحش سرویس دهی داده و خسته شده بود و به آغوش پر مهر و محبت خاله خرسه نیاز داشت. خرس با دو دستش به آرامی سر مرد را از دامنش بلند کرد و با یکی از پاهایش گونی علف را کشید و سر مرد را روی گونی علف گذاشت. گونی از بس که از آن هر نوع استفادهای شده بود، حال و روز خوبی نداشت و آغشته بود با روغن و خاک و لجن. به همین دلیل صدها مگس مشتری پر و پا قرص گونی بودند. خرس وقتی دید سر مرد روی گونی است و از آن طرف هم مگسها دست از گونی و سر و صورت مرد بر نمی دارند، ابتدا پشتش را طرف مرد کرد و گفت که «ببخشید پشتم به شماست»، البته مرد خواب بود و چیزی نشنید. بعد با دُم کوتاهش که موهای کمپشتی هم داشت مگسها را از سر و روی مرد میپراند. چند ساعتی به همین ترتیب گذشت اما مرد هنوز غرق در خواب بود و اگر نبود حرص و ولع خرس در پراندن مگسها، مرد کی میتوانست چنین خواب عمیقی را  تجربه کند؟ مرد درخواب بود و خرس درمانده از مقابله با مگسها. هر چه خرس با دمش بیشتر به سر و روی مگس ها میزد، آنها جسورتر میشدند. جست و خیز خرس و مگسها آن قدر ادامه پیدا کرد تا اینکه مگسها موفق شدند خرس را کُفری کنند. خرس فکر بکری به ذهنش زد. او به خیال خود خواست کار مگسها را یکسره کند. از جایش همانند برق جهید اگر چه سن و سالی از او گذشته بود. او از زیر آبخورش بزرگترین سنگ نمک موجود در آنجا را به هر زحمتی که بود بلند کرد و سلانه سلانه آن را به سمت مرد و مگسها آورد. مگسها حول و حوش دهان و بینی مرد بلوایی به پا کرده بودند. خرس دید که مگسها دست از سر کچل مرد برنمیدارند و دید که مرد با درماندگی فقط سوراخهای بینیاش را باز و بسته میکند.لحظهای درنگ نکرد و خواست که احدی از مگسها از حمله او  جان سالم بدر نبرند. سنگ نمک را با هر بدبختی که بود تا ارتفاع صورت خودش بالا آورد و با قدرت هر چه تمامتر به سوی بدن نحیف مگسها فرود آورد. مگسها قبل از رسیدن سنگ جا خالی داده و پراکنده شدند. سنگ صورت مرد بینوا را به زمین چسباند.[به علت دلخراش بودن صحنه از توضیح بیشتر معذوریم] خرس سرش را خم کرد تا ببیند چند مگس زیر سنگ نمک کشته شدهاند، اما دید که مگسها دوباره جمع شده و یکصدا فریاد زدند: «آخ جون بچهها، خاله خرسه کله را برامون خورد کرد، حمله!» یکی از مگسها که ویز ویز بلندی میکرد و گویا خرمگس و یا ملکه مگسها بود، شادیانه فریاد کشید : «مغزشو عشقه!»

     خرس هاج و واج به صحنه خیره شده و بر سر و روی خود چهار دست و پا میزد و میگفت:«خودم کردم که لعنت بر خودم باد». ناگاه ندایی در گوشش طنینانداز شد که میخواند:«دشمن دانا که غم جان بُوَد ، بهتر از آن دوست که نادان بُوَد»

خدايا : من گمشده ي درياي متلاطم روزگارم و تو بزرگواري !

پس اي خدا! هيچ مي داني که بزرگوار آن است که گمشده اي را به

 مقصد برساند ؟ تا ابد محتاج ياري تو ، رحمت تو ، توجه تو ، عشق تو ،

 گذشت تو ، عفو تو ، مهرباني تو ، و در يک کلام ... محتاج توام